Acaba de sair a rúa o nº 5 da nosa revista medioambiental "AmbienTEO" que ten como mérito estar realizada enteiramente por colaboradores desinteresados, xornalistas preocupados polo medio ambiente e veciños de TEO e arredores.

Revista para a conservación do medio ambiente
Xullo 2009 - N.º 5
LAMPAI VISTO DENDE O MÁIS ALTO
Edita: Asociación Teenses Pola Igualdade
Depósito Legal: C-3577-2007
Imprime: Noroeste Gráfico Impresor, S.L.
Enderezo: Escola de Vilanova Recesende-TEO
Tfno.: 981 800 114 /676 052 321
www.teensespolaigualdade.org-teenses@hotmail.com
Subvencionado
S U M A R I O
3 l A onde van as abellas?. Rosa Gómez Limia
5 l Os Nenos e o Medio Ambiente. Su de Cabo
6 l Voluntariado ambiental. Javier Sanmartín López
7 l O medio ambiente de Teo. Avelino Pousa Antelo
8 l NOTICIAS.
- Pintar as casas de branco mellora o medio ambiente.
- Boas novas para o medio ambiente.
- Posible caída de rendemento dalgúns cultivos.
9 l A SAÚDE É O PRIMEIRO.
- Aumenta el número de persoas maiores que aprenden a montar en bicicleta.
11 l Malos fumes...
12 l LIBERTARIA. A visión da muller na poesía de Ramón Cabanillas.
Esperanza Mariño Davila
16 l Lugares con encanto: Augasantas.
17 l Axenda Servizos.
18 l Outros servizos de interese.
pág.
3
A ONDE VAN AS ABELLAS?
Aabella é un insecto que esta a formar parte do
patrimonio humano. Desde o amencer da
Humanidade a historia destes insectos foi
parella a nosa propia historia sobre a Terra. Durante
80 millóns de anos, elas acompañáronnos en
peregrinacións e desprazamentos, facéndonos
usufrutuarios dos múltiples beneficios do froito do
seu inxente esforzo: o mel. Algunhas pinturas
rupestres, xeroglíficos, e representacións da
Mesopotamia antiga e algunhas da China dos
primeiros séculos de nosa era, móstrannos como os
homes xa colectaban o mel.
Hai xente que pensa que as abellas non son máis
que eses molestos -e dolorosos- insectos que lle
amargan a vida a un. Con todo, a súa acción sobre a
natureza convérteos nuns animais fascinantes e útiles
encargados de transferir o pole dunha flor a outra
facendo posible a produción de sementes e froitos. O
80 por cento das plantas dependen das abellas para
ser polinizadas polo que a súa desaparición implicaría
unha redución da biodiversidade e, EN
CONSECUENCIA unha drástica diminución da
produción agraria.
O resultado do esforzo destes laboriosos animais é
o mel, sustancia que non se corrompe xamais. Non
fai moito encontrouse nunha tumba exipcia
construída hai uns 3000 anos, unha xerra con mel en
perfectas condicións aínda fresco e comestible a
pesares dos 30 séculos transcorridos. Non é estraño
pois, que se lle recoñezan múltiples propiedades para
a nosa saúde tanto terapéuticas como nutricionais.
Pero a realidade que lle hai que recoñecer ás
abellas é a súa labor como polinizadoras que as fai
imprescindibles para a agricultura mundial. A
polinización é o proceso de transferencia do pole
desde os estames ata o estigma, ou parte receptiva das
flores nas anxiospermas, onde xermina e fecunda os
óvulos da flor, facendo posible a produción de
sementes e froitos.
Pero, repentinamente, xurdiu a alarma. Durante os
derradeiros tempos, tivemos coñecemento dunha serie
de noticias que nos falan da crise das abellas. Cando
lin o primeiro artigo sobre o tema espertouse en min
a inquietude polas estrañas connotacións que se
asocian a un fenómeno descoñecido ata este
momento; sabía que se trataba de algo importante que
nos avisaba de que a desaparición masiva de abellas
tiña unha orixe enigmática e insólita.
0 Rosa Gómez Limia
Xornaliste e Presidenta de Teenses Pola Igualdade
Abella raíña co seu séquito
"Se as abellas desaparecesen da superficie do globo o home tería só 4 anos de vida. Non máis abellas,
non máis polinización, non máis plantas, non máis animais, non máis homes."
Albert Einstein
O MEL NON SE CORROMPE XAMAIS
4
De pronto pasamos a saber que o 70% das
abellas norteamericanas e o 60% das europeas
desapareceron nun período de dez anos. Entre
1997 e 2007, desapareceron a metade das
abellas no mundo. O curioso do fenómeno é
que en moitos casos non se adoitan atopar
"restos mortais", as abellas desaparecen,
simplemente esfúmanse, segundo din os
apicultores.
A esa rareza hai que engadirlle outra
igualmente desconcertante: a desorde e
colapso que se manifesta na colonia cando as
abellas obreiras danse á fuga, desaparecen
abandonando e deixando atrás á raíña, os ovos
e uns poucos traballadores inmaduros nun
comportamento que nestes insectos é
completamente atípico. Como consecuencia,
sen abellas que acheguen alimento, os
habitantes da colmea morren
irremediablemente.
Os efectos desta desorde animal xa están a
empezarse a sentir na economía, non tan só
polos altos prezos que está a alcanzar o mel,
senón polos efectos, xa visibles que a súa
ausencia está exercendo sobre a agricultura e
o medio ambiente.
O valor económico mundial da
polinización calcúlase en máis de 215.000
millóns de dólares, ao redor dun 9,5 por cento
da produción agrícola total, segundo un
estudo recente.
En Galicia, os apicultores levan varios anos
informando sobre un desastre en cadea que
afecta dramaticamente e a gran escala ás súas
colmeas. Nas comarcas de Ferrol e Nigrán
desapareceron o 80% das colmeas. O mesmo
ocorre en lugares como Xove, Mondoñedo,
Ourense e Guitiriz, onde, segundo a
Asociación Galega de Apicultura (AGA),
rexistrouse a morte do cento por cento da
colmea.
Trátase dunha alerta planetaria, un misterio
aínda sen explicación para miles de
apicultores e expertos que non se acaban de
pór de acordo sobre cal é a orixe destas
devastadoras desaparicións. Ante a dúbida
repártense culpas moi xeneralizadas: o cambio
climático, a seca, a acción de novos pesticidas,
prohibidos ou non, que desorientan e impiden
ás abellas regresar á colmea, a aparición dun
parasito que mutou e que está a dezmalas, a
menor biodiversidade da que se alimentan que
as fai vulnerables a novas pragas, e ata algúns
afirman, que a culpa téñenna as radiacións dos
teléfonos móbiles.
Os últimos datos indican que España
exporta mel a outros países europeos por
unhas 7000 toneladas anuais, por un valor que
supera os 12 millóns de euros, pero a morte
das abellas xunto co baixo prezo do mel
importado de países como China e México,
está afectando economicamente aos 23.265
apicultores que hai en España, dos que 5.737
son profesionais.
Investigacións, declaracións de gobernos e
sindicatos aparte, o certo é que hai que sinalar
un só culpable: o home ca sobreexplotación
industrial da natureza e, o engadido de
produtos químicos para producir cada vez
máis e a maior velocidade. Unha vez máis,
velaí o ecosistema ameazado.
Ademais da abella, é toda a cadea
complementaria que enlaza o animal ao
vexetal a que se atopa desaxustada. Non
abellas = non polinización = desaparición
de certas especies vexetais = desaparición
de certas especies animais.
Mentres os científicos buscan a solución ao
enigma seguímonos preguntando: Aonde van
as abellas? n
O neno é receptivo e
observador, é como unha
esponxa que o absorbe todo, e é
necesario aproveitar isto para
ensinarlles a coidar a contorna
que lles rodea. Desde temperá
idade o neno establece contacto
coa natureza.
As actitudes dos pais e profesores
inflúen na formación de hábitos e
valores dos nenos e é máis fácil
educar desde pequenos condutas
e valores novos que máis tarde ter
que modificalos.
Desde a escola infantil
Garabatos temos en conta estes
valores e damos moita
importancia ao medio ambiente, é por iso que
traballamos cos nenos neste sentido. Este ano por
exemplo: no aula de maiores (2 aniños) estivemos
coidando uns caracois que trouxeron uns nenos ao
centro e aprenderon detalles da súa morfoloxía, os seus
costumes, para qué serve a súa baba, como se moven...
etc. Sabían que debían alimentalos e que podían
tocalos con moito coidado para non facerlles dano.
Tamén coidamos unha planta chamada "Manuela que
tiñamos que regar, plantamos lentellas para que
observasen que en pouco tempo crecían, este traballo
derivouse ás súas casas e cada neno levou as súas
lentellas para que puidesen seguir coidándoas.
Pódeselles ensinar a reciclar coma se dun xogo se
trátase: papeis e cartón (cor azul, vidro e cristal; cor
verde, plástico e brik; cor amarela, restos de
comida; cor gris). Coa reciclaxe evitamos a
destrución do medio ambiente.
Os nenos aprenden dos pais e dos profesores e crecerán
coa mentalidade de que é necesario loitar e facer cada
un a súa parte para salvar e conservar o noso planeta.
Estas son pequenas costumes que unha vez aprendidas
non cambian, do mesmo xeito, unha conduta negativa
unha vez instaurada é moito máis difícil de modificar.
A natureza está en todas partes: nas rúas, no patio
traseiro e ata no salón de casa e só agarda ser explorada
polo neno. Unha tea de araña ou a viaxe dunha formiga
entre as herbas pode servir de estímulo para que pais
e fillos pasen unha memorable tarde de actividades.
Como comento ao principio hai que ensinarlles a
coidar o planeta, eles son o futuro e deles dependemos
para salvalo, pondo todos un graniño de area estou
segura que algo conseguiremos . n
5
OS NENOS E O MEDIO AMBIENTE
0 Su de Cabo
Directora da Escola Infantil “Garabatos” do Milladoiro e
veciña de Solláns - TEO
Ensinarlles a coidar o planeta
0 Javier Sanmartín López
Traballador Social da Asociación Teenses pola Igualdade
6
Moitas veces preguntámonos se o voluntariado non é máis
cunha forma de erradicar o emprego asalariado,
encontrando un interesante debate que moitas veces
mestúrase con outras temáticas, como as prácticas laborais
ou todo tipo de iniciativas con e sen ánimo de lucro.
Dende a miña humilde opinión, sempre dende a formación
e experiencia acadada como traballador social, considero
que todo tipo de axuda é necesaria para conseguir unha rede
social coa que loitar coas múltiples problemáticas. Moitas
veces penso nos recursos e os servizos cos que contamos e
considero que coas poucas teas que temos, necesitamos
confeccionar un tecido o máis resistente posible, para
soportar o peso das dificultades, que moitas veces superan
con creces as nosas fortalezas.
Ó longo dos anos, os grupos sociais sempre constituíron as
súas relacións sobre a cooperación e a solidariedade. Non
viaxando moi lonxe e centrándonos no medio rural galego,
nas nosas aldeas e vilas é coñecido o gran labor que tivo a
veciñanza, como sistema auténtico de protección, véxase
como exemplo, as mallas ou as fías tradicionais, que
supoñían un lugar de encontro e de apoio entre todos os
veciños, para mitigar os esforzos dos traballos do campo.
A complexidade das sociedades modernas erradicaron
moitos destes sistemas, entre outras cousas, polo que a
necesidade de cooperación social é e será sempre necesaria,
tendo un oco o voluntariado neste papel importante de
participación e cooperación social.
Un voluntario ante todo debe pensar sen coacción ningunha
e libremente, se desexa facer un servizo de maneira
continuada e sen recibir remuneración a cambio, é dicir,
gratuitamente, dende unha asociación que o apoia e lle
proporciona unha formación. Chamamos así, voluntariado
ambiental a aquelas iniciativas sociais que se desenvolven
de maneira altruísta, libre e sen ánimo de lucro, para a
mellora ambiental e a educación e promoción do noso
medio natural.
Dende unha perspectiva máis social, o voluntariado
ambiental fortalece a cohesión grupal, incrementando a
participación e estimulando unha cidadanía activa e
facilitadora dunha integración social, sendo un dereito
legalmente recoñecido, que leva asociado a
responsabilidade e a implicación dos cidadáns para evitar
os problemas ambientais o colaborar na súa solución.
Na actualidade existe unha variedade de iniciativas de apoio,
sensibilización e información sobre a necesidade de protexer
o noso medio. Na nosa comunidade, programas ou
proxectos de voluntariado ambiental; como o programa de
Voluntariado en Defensa do Monte Galego, o programa
AUGA+MAR, ou o programa VIVE, entre outros.., non
deixan de ser algunha das opcións que temos para iniciar a
nosa andaina polo voluntariado ambiental, ademais de ser,
unha única oportunidade de coñecer o noso medio natural e
de darnos conta da importancia de recuperar, conservar e
manter o noso patrimonio que será dos nosos fillos nun
futuro próximo.
Por outra banda iniciativas como é a publicación da Revista
ambienTEO que estás a ter nas túas mans significa un loable
esforzo cara a concienciación de que o coidado do noso
Planeta é cousa de todos.
Animarse e ter un oco no noso estimado tempo, son os
únicos requisitos para formar parte nesta iniciativa. Non me
gustaría rematar este artigo, sen recordar que a nosa
participación necesítase no noso entorno e pode que o noso
compromiso constitúa unha peza fundamental nesta
importante e necesaria acción solidaria. Quizais a túa
decisión persoal pode levar a sentirte unha persoa un pouco
máis útil.
Si tes interese en exercer como voluntario ambiental
contacta coa seguinte dirección electrónica da Xunta de
Galicia: www.voluntariadogalego.org n
VOLUNTARIADO AMBIENTAL
O coidado do noso Planeta
é cousa de todos
7
O MEDIO AMBIENTE DE TEO
O medio
ambiente: biolóxico, físico,
xeográfico,, paisaxístico define unha
comarca e ata unha nación.E un
síntese implicado polo ambiente que
condiciona en boa parte a nosa vida:
clima, paisaxe, vexetación , vida en
xeral de tódalas especies do entorno
dende as máis miúdas ás maiores,
dende as máis variadas especies de
seres vexetais e animais ao propio ser
h u m a n o , p a r a n ó s o m á i s
importante e tamén o máis
complicado, o que arestora ten unha
capacidade brutal mesmo para destruír
o mundo enteiro.
Eu prefiro esquecer este aspecto
negativo e soñar coas persoas sensatas
que loitan pola mellora do medio
ambiente e da vida social en tódolos
aspectos. E sitúome aquí, en Teo, o
recanto que elixín para vivir nesta
etapa da miña xa longa vida. Teo ten
vantaxes paisaxísticas, etnográficas,
xeográficas, ambientais, aínda que
tamén ten problemas de contaminación,
de falla de depuración de augas
residuais das que destaco esta
verdadeira cloaca que é a que pasa
aquí na conxunción do regueiro
Portoameneiro co río Toxa.
Non hai país sen sombras e aquí boto
e n f a l t a u n a é t i c a p e r s o a l ,
contaminada polas enchedelas, a arma
preferida nas épocas electorais.
Hai 40 anos eu residía en Zaragoza e era
socio do Centro Galego daquela
cidade.Nun programa que facía ese
centro lembrando as festas do Apóstolo
en Compostela escribín un artigo que di:
Anosa terra é saudosa, ten brétemas e
chuvias e mestas carballeiras que
aínda agora ven voar o urogalo, a pita
de monte aló polo Courel. Montañas
cubertas de toxeiras e xesteiras que na
primavera visten de ouro e verde a
paisaxe. Terra de chairas monterías e
mansas ribeiras;da Costa da Morte ás
Rías Baixas, de inxel beleza lírica.
Galicia ten unha paisaxe mimosa,
delicada, feminina,.Os penedos
galegos foron dos primeiros que
emerxeron no vello continente.
Chuvias e ventos foron gastando
durante sécalos os cumes dos montes
ata trocalos de ariscos picos, nas
curvas suaves de hoxe.
O home galego axudou tamén á paisaxe
fundíndose con ela e trocando moitas
notas que a distinguen.Paisaxe e
paisanaxe conxúganse na nosa terra e
teñen unhas notas comúns. De nós dixo
Unamuno:"os galegos coma os
franceses,son demasiado pouco
salvaxes. Fáltalle-lo longo folgo épico,
o rexo ímpeto dramático. A súa vella
cultura,a feminidade da paisaxe a vellez
do chan, o verdor, a humanidade, a
tolerancia, a aversión á violencia, a
paisaxe ten "un escuro arume
arpado",algo así como arrecendo
musical, unha harmonía arrecendente.
Paisaxe e cultura: unha vella cultura
de fondas raíces célticas, romanas,
góticas…unha doce lingua nacida
cecais á sombra do Camiño de
Santiago, con influxos provenzais
europeos; unha lingua lírica que
usaron os centos de xograres e
trobeiros de tódalas terras de
España,cando aínda o castelán era
unha lingua en formación, soamente
válida para a épica. Velaí as Cantigas
do Rei Sabio e as de centos de
trobeiros casteláns, galegos,
portugueses e aragoneses recollidas
nos Cancioneiros. Durante os séculos
Xll, Xlll e XlV, o galego foi o idioma
de moda nas cortes de España, como
confirma o marqués de Santillana
nunha carta ó condestable de Portugal
na que lle di: "Qualisquer desidores e
trobadores destas partes, agora fuesen
castellanos, andaluces o de la
Extremadura, todas sus obras
componían en lengua gallega o
portuguesa. Non fai falla dicir que o
portugués é fillo do galego.
Menéndez y Pelayo di: "Durante los
reinados de Alfonso Vl y su hija
doña Urraca y de Alfonso Vll, el
Emperador, el espíritu gallego,
personificado en el Arzobispo
Gelmirez, destaca con mucha pujanza
y cumple una labor civilizadora
acercando España al movimiento
cultural de Europa". Cos peregrinos
europeos viñeron a Santiago os
monxes de Cluny, os xermolos da
escolástica, os xograres e os
trobeiros. Foi unha idade de ouro da
cultura galega que logo esmorecería,
adormecida dende o século XV ao
XlX no que rexurde, primeiro
timidamente e logo espallándose
vigorosamente ata cegar a un novo
florecemento que cecais acadara
tódolos niveis do ensino e das
publicacións cada vez máis e
mellores.
Foi o Romanticismo quen espertou a
Galicia do seu sono como se nos di no
noso himno.Nomes egrexios como
Rosalía, Curros, Pondal e Cabanillas
seguidos dunha nova xeración con
Noriega Varela ata Celso Emilio
Ferreiro.En palabras de Teixeira de
Pascuaes :"Galicia vive hoxe unha
nova idade de ouro da súa cultura".
Que todos queiramos axudar e
sentírmonos vencellados á nosa Terra
e ao seu idioma e a súa cultura é o
meu afervoado desexo neste día do
noso señor Santiago de 1969. Esto
soñábao eu, hai 40 anos e sígoo
soñando arestora, ás miñas 95
primaveras.n
0 Avelino Pousa Antelo
Presidente da Fundación Castelao e membro de Teenses pola Igualdade
8
A ENERXÍA
Garantía de subministración en España
Central nuclear
Como é ben sabido, a garantía de subministración,
antes que ata o prezo, é inapelablemente a primeira
condición a cubrir á hora de deseñar o sector
enerxético dun país desenvolvido. No referente ao
parque de xeración eléctrico español, con datos de
2006 (I. Nacional da Enerxía) os 300.000 Gwh.
cubríronse nun 20% por nuclear, outro 20 % por
renovables, un 23 % por carbón, o 31 % por gas e o
resto por petróleo.
É claro que a práctica totalidade do petróleo e do gas
é de subministración exterior e que o 100% das
renovables é produto autóctono, no medio das dúas
totalidades atópanse o carbón cun grao de
autoabastecemento da orde do 33%, e o uranio cun
grao de autoabastecemento histórico do 25 %, previo
paso por Francia para o seu enriquecemento (hoxe
todo o uranio ven de fora de España).
Se falamos das reservas como garantía de futuro, sen
ter en conta outros factores como o
prezo, só as renovables, que poden
ser ilimitadamente españolas ao
100%, e o carbón que pode ser
europeo en mais do 50% dan
unhas cifras aceptables. As
reservas europeas de uranio
coñecidas (España e Francia)
estarían esgotadas nuns 15 ó 20
anos, co actual parque nuclear, e as
reservas confirmadas de gas e
petróleo darán para o 10 ou 12 %
das necesidades europeas en 2030.
É posible que novas tecnoloxías ou
novos descubrimentos poidan variar
as cifras anteriormente citadas, é máis, iso é o desexable,
pero o que hoxe resulta evidente é que das fontes hoxe
coñecidas só as enerxías renovables e o carbón poden
considerarse autóctonas en España e en Europa, e
consecuentemente de subministración segura.
Así pois por onde deben ir as prioridades do gasto en
I+D+i dos Orzamentos Xerais destinado á enerxía
está meridianamente claro. Pero como outras veces
mantiven, isto non pode nin debe significar que se
abandonen outras alternativas, entre as que o
asegurarse presenza española nas exploracións e
explotacións de petróleo, gas, uranio, etc. no mundo,
ou nos programas internacionais de novas fontes e
tecnoloxías, tamén é un exercicio obrigado pola mera
necesidade.
AENERXÍAEN GALICIA- Electricidade.
O sector enerxético galego está insiro
inevitablemente no marco establecido polos Plans
Enerxéticos Nacionais españois e europeos e
0 Isidoro Gracia
Enxeñeiro Industrial e Ecoloxista
Construcción de central nuclear
9
condicionado pola situación das fontes
enerxéticas clásicas (petróleo, gas, carbón e
nuclear), e a súa posición relativa no mercado
global, a pesar de iso a situación permite tamén
que existan marxes, en base ás competencias
do goberno da Xunta e do Parlamento Galego,
para incentivar e fomentar un modelo adaptado
á realidade de Galicia.
O punto de partida é que só un 30% da enerxía
primaria consumida en Galicia procede dunha
orixe autóctona, pero con todo existen
excedentes de produción en electricidade, e
nesta área de enerxía secundaria os recursos
propios son capaces de cubrir case o 100% do
consumo interno. É máis, das posibles fontes
primarias autóctonas: hidráulica, biomasa, vento e
carbón (xa case esgotado) só esta última fonte non se
atopa entre as renovables e en todas, salvo no carbón,
a marxe para crecer é importante. Non se menciona
a mareomotriz e a solar porque a primeira está aínda
en fase meramente teórica e a segunda en fase
testemuñal.
Así pois a posible aposta é clara, as fontes máis
seguras, con máis futuro e menos impactantes apuntan
ao incremento máximo posible en produción de
enerxía eléctrica, esa é a dirección na que a Xunta debe
empuxar e na que pór recursos e especial atención.
Dito o anterior, hai que recordar que todas as
instalacións enerxéticas, sexan ou non de fontes
renovables teñen algúns inconvintes e vantaxes, que
pasamos a analizar. Tanto a gran hidráulica (potencia
instalada > de 10 Mw.) como a minihidráulica,
dispón de combustible a custo cero e os
investimentos son de moi longa duración e
seguridade, pero esixen realizar presas e pantanos
que impactan sobre vales medioambientalmente
valiosos e sobre un pequeno volume de poboación,
que por pequeno non deixa de ser importante. Algo
parecido pode dicirse da enerxía eólica, aínda que os
períodos de amortización deben ser máis curtos, que
nas instalacións hidráulicas, e os custos de
mantemento máis altos pola menor solidez e
fiabilidade dos equipos de produción. O alto custo
comparativo do combustible na área da biomasa só
fai xustificable a súa potenciación baseándoa na
imperiosa necesidade de atender e dar solución a
outros problemas, como o dos incendios forestais, é
dicir si se comparte a carga con custos sociais non
puramente enerxéticos.
É necesario engadir que para que todo o anterior sexa
eficaz fai falla unha premisa básica, sen a cal o
cúmulo de inconvenientes ambientais, da segura
contestación social e das dificultades técnicas e
económicas, non compensarían o esforzo: que todo
se deseñase coma "un Sistema", que equilibre a
sobreprodución en tempo ventoso coa falta de
produción en tempo calmo, mediante os bombeos
correspondentes, que permita afrontar
simultaneamente as necesidades enerxéticas coas
crecentes de subministración de auga potable a
poboacións e industria, mediante o reforzo e
interrelación das capacidades de encoro, a pesar de
que facer pantanos hoxe non é de imaxe
politicamente correcta. O futuro próximo, co
arrequecemento global ás portas esixe a toma de
decisións que garanta o ben común para hoxe e para
as xeracións futuras.
Para rematar, e non menos importante, non se debe
perder a perspectiva e as tecnoloxías clásicas, as de
uso dos combustibles non renovables, carbón,
petróleo e gas, deben de formar parte, desde o
principio, do Sistema galego, xa que a garantía,
calidade e custo da subministración dependen hoxe e
dependerán mañá desas fontes e todas son
imprescindibles para o benestar dos cidadáns. n
Muiños de vento mirando ao ceo teense
10
CONTAMINAR A VIDA
Son verdades como puños. Non se trata de
receos infundados ou de figuracións
aprehensivas, por máis que mercenarios ao
servizo da industria máis perigosa tenten disimular,
de cando en cando, os perniciosos efectos
acumulativos das actuacións contaminantes sobre o
noso malferido planeta azul. Lamentabelmente,
expresións como "quen destrúe o medio ambiente
destrúese e destrúenos", ou, noutras palabras,
"destruír o medio ambiente é destruírmonos" fóronse
convertendo en máximas incuestionábeis, en
tremendas certezas indiscutíbeis xurdidas de
estudos continuados acerca das mortíferas
consecuencias da progresiva e brutal
agresión humana contra a natureza. Porque
estamos estragando sen remedio o
ambiente, que é o que nos envolve por
todas partes e conforma o medio no que
vivimos, todo o que rodea aos seres vivos e
propicia a súa existencia, constituíndo, coas
súas características fisicoquímicas e as
interrelacións entrambos o que se coñece como o
ecosistema. Entendéndose por ambientalismo o
conxunto de ideas, ideoloxía ou movemento en
defensa da preservación do medio ambiente.
Estamos, pois, diante dun problema real que se foi
agudizando pola actuación delituosa e demorada dos
grandes responsábeis, non só a nivel mundial, senón
nas áreas rexionais e mesmo locais. Escribía eu a
comezos de 1992, na miña sección dominical de El
Correo Gallego, e vai daquela xa que logo para unha
ducia e media de anos, que se poden pechar os ollos,
ou dicir que non ten importancia, e seguir
enganándonos e facéndolle o xogo aos criminais, a
todos cantos co meirande desprezo dos demais e co
meirande egoísmo sacan proveito dos seus crimes de
lesa humanidade. E remarcaba que os que destrúen o
medio ambiente e a natureza, ocultos tras do
capitalismo salvaxe, son tan asasinos coma os
narcotraficantes e coma aqueles que poñen en perigo
a vida dos demais.
Naturalmente, este é un
irresponsábel proceder
xurdido da ambición por
acumular riquezas
mediante a explotación de
centrais industriais que non
cumpren a lexislación de índole
ecolóxica e atentan contra da vida
dos homes e das mulleres que habitamos a Terra.
Nunhas zonas máis do que noutras, pódese dicir que
xa son escasamente contadas as partes poboadas que
non se ven afectadas por algún tipo de
contaminación. Estamos achegándonos á paradoxal
situación, á contraditoria circunstancia, de ter que
equiparar, erroneamente, civilización con
contaminación. E iso sería o noso máis perigoso erro,
posto que a modernidade debera vir depararnos
sempre unha mellor calidade de vida, e non
converternos en vítimas mortais posíbeis dunha
desapiadada contaminación atmosférica ou hídrica.
Cando non polo que será unha lenta agonía da raza
humana abrasada por un lento cambio climático que
non quixeron impedir ata se converter en irreversíbel.
A agresión ambiental vénse perpretando, nun alto
grao de impunidade, en progresión crecente en
diferentes campos da bioecoloxía. Recentemente,
0 Salvador García-Bodaño
Escritor e Xornalista de opinión
EXISTEN 1.588 PUNTOS DE
VERTEDURA
CONTAMINANTE
INVENTARIADOS
NAS RÍAS
GALEGAS
11
segundo se informa polo Ministerio de Medio
Ambiente y Medio rural y Marino, a raíz da
remodelación do anterior rexistro EPER-España polo
novo PRTR-España (European Pollutants Release
and Transfer Register (Rexistro Europeo de Emisións
e Transferencias de Contaminantes) con motivo dos
últimos datos do Rexistro Estatal de Emisións e
Fontes Contaminantes referidos ao pasado ano, en
medios galegos [Xornal.com] véusenos sorprender
con titulares e texto, realmente preocupantes, por
exemplo o de que "A contaminación anual por
habitante en Galicia supera en un 50 % ao nivel
recomendado polo Protocolo de Kioto. Sobre de todo
pola existencia no país galego de seis centros de
produción industrial (Endesa, Unión Fenosa, Repsol,
Alcoa, Ferroatlántica e nada menos que Sogama) cun
moi alto grao de emisión de gases de efecto
invernadoiro (GEI). Pois se ben se nos fai presente
que en Galicia, en 2008, se emitiron 5.542.185
menos de toneladas de CO2 -debido a unha especial
conxuntura económica-- que as 17.672.106 de 2007,
o certo é que Galicia, cun 0,04 % da poboación e
xeradora do 0,12 % das emisións mundiais, mostra
un índice de GEI por habitante que supera as doce
toneladas anuais. Unha cantidade superior á media
española (9,9) e á da UE (10,4), e cando a
recomendación proposta en Kioto é non superar un
nivel de oito toneladas por habitante e ano para frear
os efectos do cambio climático e os danos na capa de
ozono. Pero hai que ter en conta que os tipos de
emisións e transferencias recollidos no EPRTR son,
ademais das emisión á atmosfera, as emisións á auga,
emisións ao solo, transferencias fóra do
emprazamento de residuos e transferencia fóra do
emprazamento de contaminantes ao través da auga.
Co cal o cadro das nosas preocupacións e dos nosos
riscos se complica enormemente e aumenta o campo
das transgresións da legalidade entre toda esa
delincuencia industrial degradadora do ecosistema.
Temos así que non é menor tampouco en Galicia a
nosa preocupación no que fai á contaminación das
augas mariñas e fluviais. A Consellería de Medio
Ambiente, Territorio e Infraestruturas apuntaba hai
apenas un mes, que existen 1.588 puntos de vertedura
contaminante inventariados nas rías galegas, e, por
outra banda, estamos a ver como nos nosos ríos, unha
e outra vez, estanse a producir intolerábeis episodios
de grave contaminación fluvial contra os que as
autoridades teñen que proceder con rapidez e
enérxica exemplaridade. Sobre a contaminación nos
ríos a anterior Consellería de Media Ambiente no seu
Plan de Acción de Verteduras 2007 detectáronse en
once meses 3.460 puntos de verquido. Está moi
presente aínda o caso dunha nova desfeita por
verquidos tóxicos no río Barbaña con morte da
poboación íctica ao longo de máis de 12 quilómetros
dende San Cibrao das Viñas, un río agora axardinado
nas súas ribeiras que estaba a deixar de ser unha
cloaca e debía ser un orgullo para Ourense.
E así ríos e ríos, sinalados algúns por Pedro Brufau:
Miño (gasóleo), Catasol (alcatrán), a morte da fauna
fluvial no Eume, o Galo en Cuntis (cloro), Tamuxe
(toneladas de lodo dunha empresa), Lagares (tóxicos
químicos), Lenguelle (verquidos de Sogama), o Xallas,
as ribeiras do Avia, o Arenteiro, etc. etc. É unha
vergonza que entre persoas que se consideran
civilizadas se lle dea este trato a esas correntes
portadoras de vida que son os ríos e que os
responsábeis oficias non actúen conforme ás leis. Faise
necesario unificar nun movemento fortemente
ambientalista, que articule solidamente nunha rexa
organización federal a todas as dispersas asociacións
veciñais, cidadás e ecoloxistas, para que a súa voz sexa
poderosa na denuncia dos atentados ao ecosistema e na
defensa unánime e enérxica da natureza.
Resulta un brutal sarcasmo, unha cruel burla, que
dende a NASA, ou da ESA, se estean a gastar miles
de millóns de euros en confirmar se hai auga líquida
subterránea no planeta Marte. Estas axencias
espaciais debían dedicar os seus esforzos e estudios
a proxectar nova e precisa tecnoloxía para estar
preparados no caso de que algún dos milleiros de
corpos do universo puidese seguir unha traxectoria
de posíbel impacto contra a Terra para destruílo
moito antes. Non para atopar auga marciana, a anos
de viaxe, en troques de protexer os mananciais, ríos,
lagoas, mares, océanos e reservas de xeo polares que
cada día contaminamos máis. Xa me imaxino aos
futuros grandes oligarcas do mundo mandando por
auga a Marte cando teñan sede, despois de converter
as reservas das nosas masas hídricas en insalubres e
non poder seguir a utilizalas para manter a vida sobre
este planeta que tanta xente non merece. n
12
O Novel de física en 1997 e
ministro de Enerxía de Estados
Unidos, Steven Chu, ten unha
solución e barata para loitar
contra o cambio climático:
pintar de branco ou cores
claras os tellados e outras
superficies planas, como as
estradas.
Chu, que participa esta semana
nunha conferencia científica en
Londres, sostén que se
tellados, pavimentos e ata as
estradas e pintásen de cores
claras, reflectirían, en lugar de
absorber, a luz do sol e
contribuirían a combater o
arrequecemento do planeta.
Na súa intervención na
conferencia, da que informa
hoxe o diario "The Estafes",
Chu afirmou que se se pintasen
todas esas superficies coa cor
do cemento conseguiríase unha
redución das emisións de CO2
similar á que se obtería
prohibindo a circulación de
todos os coches do mundo
durante once anos.
Segundo o científico, todos os
tellados planos deberían
pintase de branco e os
inclinados, de cores frías que
absorbesen moito menos calor
que as superficies negras ou
escuras.
As estradas poderían pintarse
da cor do cemento porque o
branco cegaría aos condutores.
As superficies pintadas de cores
claras axudarían a combater o
cambio climático ao reflectir máis
radiación solar ao espazo e reducir
ao mesmo tempo a cantidade de
enerxía necesaria para a
refrixeración dos edificios.
Chu recoñeceu estar influenciado
por Art Rosenfeld, membro da
Comisión de Enerxía de
California, que logrou a
aprobación de novas normas
sobre os edificios nese Estado
norteamericano.
Rosenfeld traballa tamén como
físico no Lawrence Berkley
National Laboratory, d e
California, do que Chu foi
director.
O ano pasado, Rosenfeld e outros
dous físicos dese laboratorio,
calcularon que cambiar as cores
das superficies en cen das
maiores cidades do mundo
aforraría o equivalente de 44.000
millóns de toneladas de dióxido
de carbono.
Pero Rosenfeld debe de terse
inspirado á súa vez na
arquitectura tradicional
mediterránea: edificios e
terrazas das illas gregas, das
Baleares e da maioría os países
bañados polo Mare Mostrum
son dun branco prístino. n
SECCIÓNNoticias
n EFE. Mércores, 27 de maio de 2009 (Londres).
PINTAR AS CASAS DE BRANCO MELLORARÍA O MEDIO AMBIENTE
A maioría dos edificios
bañados polo Mare Mostrum
son dun branco prístino.
13
O Parlamento Europeo aproba
definitivamente a Principios DO
PRESENTE ANO a normativa
que restrinxe o uso de pesticidas.
Os novos criterios suporán a
desaparición do mercado de 22
produtos fitosanitarios
Prohíbense as pulverizacións
aéreas e impídese o uso de
pesticidas en zonas accesibles ao
público en xeral.
Con dúas partes, unha sobre a
autorización de pesticidas e outra
acerca do seu uso, esta normativa
foi obxecto dunha longa
tramitación debido á oposición das
industrias, os agricultores e outros
sectores afectados. Finalmente, o
Parlamento Europeo prohibiu que
na fabricación de fitosanitarios se
empreguen sustancias químicas
que poidan ser canceríxenas ou
afecten á reprodución. Tamén
decidiu introducir requisitos altos
de seguridade para os compoñentes
neurotóxicos ou inmunotóxicos e
veta os que sexan daniños para as
abellas. Estes novos criterios
suporán a desaparición do
mercado de 22 produtos
fitosanitarios, segundo a Axencia
Química sueca.
A nova regulación prohibe
ademais as pulverizacións aéreas
(salvo excepcións limitadas) e
impide o uso de pesticidas en
zonas accesibles ao público en
xeral, como parques, escolas ou
xardíns. Así mesmo, os gobernos
deberán preparar plans de acción
nacionais con medidas para
reducir os riscos dos pesticidas e
buscar métodos alternativos para
controlar as pragas.
Os países deberán vixiar que se
acometan actuacións para protexer
o medio ambiente acuático, como
o establecemento de "zonas
barreira" xunto a ríos, lagos ou
canles de auga potable, nas cales
non estará permitido usar nin
almacenar pesticidas. Tamén
deberán establecer zonas
protexidas preto das estradas e das
vías do tren. Igualmente, esta
norma obriga aos usuarios de
fitosanitarios a informar aos seus
veciños sobre as sustancias
utilizadas.
Lista de sustancias activas:
Os produtos que conteñan
compoñentes perigosos deberán
ser substituídos, se existen
opcións "máis seguras", nun
prazo de tres anos.
Na nova normativa establecerase
unha lista positiva de "sustancias
activas" (compoñentes químicos
dos fitosanitarios) para toda a UE
e os pesticidas serán aprobados
polas autoridades nacionais
baseándose nesa relación. Aqueles
produtos que conteñan compoñentes
perigosos deberán ser substituídos,
se existen opcións "máis seguras",
nun prazo de tres anos.
Os gobernos aprobarán
fitosanitarios a escala nacional ou
mediante "recoñecemento mutuo"
obrigatorio, xa que segundo a
nova norma a UE divídese en tres
zonas (norte, centro e sur) á hora
de admitir as autorizacións de
pesticidas. Con todo, a proposta
prevé a posibilidade de que un país
prohiba un produto no seu territorio
por "circunstancias ambientais ou
agrícolas específicas". n
n BOAS NOVAS PARA O MEDIO AMBIENTE
SECCIÓNNoticias
A nova regulación impide o uso de pesticidas en zonas accesibles ao
público en xeral, como parques, escolas ou xardíns.
14
SECCIÓNNoticias
n POSIBLE CAÍDA DE RENDEMENTO DALGÚNS CULTIVOS
A Asociación Agraria Novos
Agricultores (ASAJA) sinala
que a decisión da Eurocámara
podería supor a redución entre
o 9% e o 21% dos pesticidas
que se empregan na
actualidade. Ao seu xuízo,
a l g u n h a s r e s t r i c i ó n s
aprobáronse "sen xustificación
científica algunha, o que
podería conducir a unha seria
diminución do rendemento de
certos cultivos (especialmente
mediterráneos) e a un aumento
da resistencia das pragas ás
sustancias que queden".
A modo de exemplo, ASAJA
afirma que os cítricos ou o
oliveiral, debido á mosca da
froita ou da oliveira, poderían
ver a súa produción diminuída
entre un 40% e un 80%. "Esta
nova lexislación supón para a
agricultura europea unha
diminución adicional de
competitividade, sobre todo na
mediterránea, onde os cultivos
menores (practicamente todas
as froitas e hortalizas) serán os
máis prexudicados, ao non
resultar rendible para as
compañías fabricantes de
produtos fitosanitarios", advirte.
Segundo a organización
agraria, esta falta de
competitividade farase
especialmente evidente ante as
producións de países terceiros,
que poderán utilizar produtos
fitosanitarios non autorizados
na UE e comercializalos no
mercado comunitario.
O Ministerio de Medio
Ambiente y Medio Rural y
Marino, pola súa parte, cree
que a nova normativa
"permitirá alcanzar os
obxectivos de redución de
risco no uso de fitosanitarios
mediante a promoción de
métodos alternativos de loita
contra as pragas". n
Esta nova lexislación supón para
a agricultura europea unha diminución adicional
de competitividade, sobre todo, na mediterránea.
15
Barcelona, 9 xuño (EFE).- O maior número de carrís
e espazos exclusivos para bicicletas está facendo
aumentar o número de persoas maiores que se
apuntan a un curso para aprender a utilizar este
vehículo, cuxo principal inconveniente é a súa
fraxilidade ante a ameaza dos vehículos a motor
A coordinadora dos cursos de aprendizaxe da
Bicicleta Club de Cataluña (BACC), Anna Pérez,
explicou a Efe que o ano pasado a cifra de alumnos
que pasaron pola biciescola foi de 780, a maioría
deles persoas de mediana idade que ven na bicicleta
unha forma de relacionarse cos demais e unha meta
de superación.
Pérez destacou a ilusión dos alumnos por aprender
xa que a maioría deles "teñen a bicicleta como unha
materia pendente", pero apuntou que tamén é
importante "saber circular pola cidade" e o perigo
que comporta.
Unha das alumnas, Rosario Hidalgo, de 45 anos,
explicou que o máis difícil é "quitarse o medo a caer e
manter o equilibrio", pero destacou a "vergoña" que
senten as persoas desta idade e que descoñecen como
"camiñar en bicicleta".
Do mesmo xeito que Rosario, outra alumna,
Esperanza Rodríguez, de 54 anos, lamentou que
durante a súa nenez "nunca me regalaron unha bici"
e fixo un chamamento aos fabricantes de bicicletas
para "facelas máis cómodas para a xente maior e non
só para os mozos".
Barcelona celebra desde onte e ata o 14 de xuño a
Semana da Bicicleta, na que ademais de aprender
gratuitamente a utilizar este vehículo, pódense
realizar revisións mecánicas e préstamos gratuítos
de bicicletas, ademais de incluír un xantar para
aqueles que o día 11 acudan ao traballo neste medio
de transporte.
O uso da bicicleta experimentou un importante
avance na cidade desde a implantación do sistema
municipal de aluguer de bicicletas, que ten xa
200.000 usuarios, cunha media diaria de 90.000
desprazamentos polos 156 quilómetros de carril-bici
da capital catalá.
A SAÚDE É O PRIMEIRO
Aumenta o número de persoas maiores que queren
aprender a montar en bicicleta
O principal inconveniente é a súa fraxilidade ante a ameaza dos vehículos a motor
16
Síntome moi canso, falto de enerxía - Astenia
A astenia, como a define o Instituto Nacional do
Cancro é debilidade, falta de enerxía e forza. Trátase
dun estado que ben se podería asemellar ao que teñen
as pilas cando xa lles queda pouca carga.
Pero a astenia non sempre é patolóxica. Vexamos
algunhas posibles causas:
Os cambios estacionais, cos seus correspondentes
cambios de temperatura, poden facer que nos
sintamos máis cansos. Cando lle resulta máis fácil
facer unha tarefa?: unha mañá de inverno, a 15-20
graos de temperatura, ou unha tarde de verán,
bordeando os 35º?
O durmir mal a
n o i t e / n o i t e s
anteriores. Cando
o corpo non se
relaxa durante o
soño e non dorme
profundamente a
sensación de
descanso non é
completa. E isto repercute sobre as ganas que temos
de facer cousas no día seguinte. Neste sentido, como
veremos despois, sería conveniente valorar se o
insomnio foi producido por unha situación puntual ou
ben se xa vimos durmindo mal desde fai tempo. Se
así fóra, quizais sería bo acudir a un médico para que
realizase unha primeira valoración.
A falta de exercicio físico tamén pode repercutir
sobre as ganas que temos de facer cousas. Calquera
que realice exercicio físico de forma regular nalgún
tramo da súa vida recordará que se sentía moito
mellor, máis vital. Creo que non é necesario engadir
nada máis neste sentido, salvo animar a aquelas
persoas que decidan facer algo respecto diso. De
todos os xeitos, no seguinte enlace atoparán algúns
consellos que poden ir ben se queremos comezar a
facer algo de deporte.
Unha alimentación baseada en graxas prodúcenos
sensación de cansazo, apatía, poucas ganas de
realizar as actividades habituais. O motivo médico
radica no feito que unha dixestión de graxas necesita
maior tempo, e maior achegue circulatorio. É por iso
que nos notamos máis somnolentos, menos activos,
cando facemos comidas abundantes en lípidos.
Na muller nova, a menstruación comporta unha
situación de hemorraxia que pode levar a unha
anemia. É por iso que, ante todo cansazo de máis ou
menos longa evolución, os médicos, no caso das
mulleres novas, adoitamos solicitar unha analítica
para asegurarnos que non é esa a causa.
A glándula tiroides é un órgano que xestiona o
metabolismo do corpo. De modo que, cando funciona
menos do que debe, todo retárdase, incluída a
capacidade para facer algunha actividade. Habemos
de sospeitar que esta é a causa cando, ademais de
astenia, o paciente presenta estreñimento (sempre que
anteriormente non o tivese, está claro) e ganancia de
peso inxustificada, por exemplo. Se tal é a sospeita,
debemos acudir ao noso médico para que nos
confirme se padecemos ou non do tiroides.
Os estados de desánimo, xa sexa por algunha causa
coñecida, ou sen que saibamos ben a que atribuílo,
tamén requiren unha primeira visita co noso médico.
Debemos pensar nesta causa cando, ademais da astenia,
notamos (ou nota a xente que nos rodea) maior
irritabilidade que de costume, perda de apetito, choro
fácil, insomnio. Ou ben ante a incapacidade de gozar
dalgunha actividade que, ata agora, si nos facía vibrar.
Nin que dicir ten que a tensión que abunda hoxe en
día nas nosas vidas é foco de irritabilidade, e de
astenia, no sentido de poucas ganas de facer nada. A
quen non lle custa facer algo de exercicio ao chegar
a casa, tras un día en que tivemos que sacar adiante
moitas cousas en pouco tempo?
Consulta ao médico en caso de debilidade xeral. n
O MEDIOAMBIENTE CONTA CUN NOVO
ALIADO: INTERNET
Históricamente, o desenvolvemento de novas
tecnoloxías estivo vinculado ao padecemiento duns
efectos non buscados relacionados co desgaste e
destrución do ecosistema: dende a máquina de vapor,
ás hidroeléctricas, ata os motores de combustión
colaboraron no proceso de contaminación, e como
non, no cambio climático que padece o noso planeta.
As circunstancias da invención de Internet, a súa
vinculación ao mundo contracultural, xuvenil e
académico, determinaron o seu desenvolvemento e
uso. A función principal desta ferramenta é
COMPARTIR: recursos informáticos, coñecementos...
un obxectivo que, sen dúbida, ten moitos beneficios
medio ambientais.
COMPARTIR: NON MALGASTEMOS
Usar os recursos de forma irresponsable xera unha
cantidade de desperdicios no medio ambiente que
contribúe á degradación da nosa contorna. Esta
agresión afecta á saúde das persoas, a economía, a
produción de alimentos, o turismo, a flora e a fauna.
COMO PODEMOS NON XERAR TANTO LIXO?
INTERNET AXÚDANOS A COMPARTIR
Un do primeiras ferramentas vinculadas a Internet
foron os boletíns de noticias. Neles compartíanse
coñecementos, afeccións e tamén avisos de toda
índole... En Internet podemos atopar unha
multiplicidad de recursos: existen portais onde
se intercambian obxectos, por exemplo,
www.truequeweb.com, ou onde podemos comprar
obxectos de segunda man, www.segundamano.é.
Cando comeza un novo ano ou un novo curso
establecémosnos uns propósitos que moitas veces
non cumprimos... Para que queremos ese banco de
abdominales no noso trastero? Para que o imos a
tirar, se alguén o pode utilizar perfectamente?
Intercambiémoslo por algo que si necesitemos...
Mediante estes intercambios podemos aforrar que o
medio ambiente teña que reabsorber unha gran
cantidade de desfeitos.
AFORRA ENERXÍA: EVITA MALOS FUMES
Aínda que ao utilizar o ordenador e Internet tamén
necesitamos enerxía, esta é unha tecnoloxía de baixo
consumo que nos pode evitar “moitos malos fumes”.
Ao compartir transporte, aforramos moito esforzo
enerxético. En www.viajamosjuntos.com póñenche
en contacto con persoas que realizan a túa mesma
rota todos os días, de maneira que poidas compartir
os teus gastos de transporte, o esforzo que supón a
condución, o beneficio de ir en compañía? e, por
encima, axudamos a preservar a nosa contorna!
Algunhas comunidades queren fomentar estes
comportamentos facilitando un carril rápido no que
poden circular aqueles coches que transporten, polo
menos, a dúas persoas.
Internet tamén evita viaxes innecesarias. As
videoconferencias, un tipo de comunicación
simultánea de audio e video, permiten manter
reunións a grupos de persoas situadas en lugares
afastados entre si. Desde o meu lugar de traballo
habitual podo organizar unha reunión coa delegación
0 Paula Neira Placer
Profesora de Marketing e Calidade e membra de Teenses pola Igualdade
17
OS BENEFICIOS ECOLÓXICOS DE INTERNET
AFORRO, AFORRO E AFORRO... ADEMAIS DO SEU PAPEL DIVULGATIVO,
INTERNET É UN MEDIO QUE FACILITA AOS CIDADÁNS MANTER
COMPORTAMENTOS ECOLÓXICOS, TALES COMO O AFORRO DE PAPEL,
ENERXÍA, A REDUCIÓN DE LIXO...
18
de Madrid, ou Nova York, sen perder o tempo que
implica os traslados, aforrando muchísima enerxía:
taxis, avións, e contaminación?
Ademais, que che parecería traballar desde casa? O
teletraballo, ou o traballo regular dende a nosa casa
través de Internet, é outra das opcións que nos
permite esta tecnoloxía. Aínda, non supón unha
alternativa laboral moi estendida; pero, sen dúbida, a
difusión desta modalidade de traballo supoñería un
aforro energético e acústico importante na contorna
das nosas cidades, ao diminuír o número de
desprazamentos entre os fogares e os lugares onde se
desempeña o traballo.
AS ÁRBORES PODEN ESTAR UN POUCO MÁIS
TRANQUILAS
Outra das vantaxes da difusión do uso de Internet é
o aforro de papel; pero para iso é necesario que sexa
accesible para todos os segmentos da Sociedade. En
primeiro lugar, o aforro estará determinado pola
adopción masiva por parte das empresas de Internet
como medio para comunicarse cos seus clientes. Que
podemos facer nós? Solicitar ás empresas das que
somos clientes que se comuniquen connosco a través
deste medio e rexeitar que nos envíen información
ou publicidade a través do correo ordinario. Outra
medida que podemos tomar é ler a prensa on-line. A
prensa é outro dos tradicionais grandes consumidores
de papel.
É UN EXCELENTE MEDIO DE SENSIBILIZACIÓN
Desde que se creou Internet, os contidos ecoloxistas
estiveron presentes nela. A maior parte de ONG´S
vinculadas co medio ambiente teñen páxina web e a
través delas intentan transmitir valores ecologistas á
Sociedade. WWF, Greenpeace... fan importantes
campañas on-line; pero Internet é un medio accesible
a todo tipo de organización polo que ata as máis
pequenas asociacións poden contribuír a través dela
á difusión de comportamentos non dañinos para a
contorna.
Outro aspecto vinculado ao papel de Internet como
medio de divulgación que ven a ser o medio máis
adecuado para informarse en col de comportamentos
ecolóxicos: como facer correctamente a separación de
residuos, como aforrar auga, consumo responsable,
consumo de enerxías limpas... CALQUERA
DÚBIDA SOBRE COMO DEBEMOS FACER
PARA CONTAMINAR UN POUCO MENOS O
NOSO PLANETA PODÉMOLA SOLUCIONAR
NESTE MEDIO, QUE SEN DÚBIDA, SERÁ A
CLAVE PARA UN FUTURO MÁIS LIMPO! n
O medio ambiente
adianta con Internet
19
"A contaminación dos coches é máis prexudicial".
Esta é unha frase á que adoitan recorrer algúns
fumadores cando se lles recrimina o seu papel como
axentes contaminantes. Con todo, un novo estudo
demostra que, en comparación co fume dalgúns
motores, o dos cigarros pode contaminar máis.
Os autores da investigación, publicada en 'Tobacco
Control', elixiron o pobo de Chiavenna, ao sur de
Italia, como lugar no que realizar as distintas
medicións debido aos baixos niveis de polución
presentes no exterior.
O primeiro paso do estudo consistiu en medir,
durante 40 minutos, a cantidade de partículas
contaminantes presentes nun garaxe de 60m3 coa
porta aberta. A continuación, pechouse a porta e
mantívose acendido o motor ecodiésel dun Ford
Mondeo durante 30 minutos nos que tamén se
realizaron medicións.
Catro horas despois volveuse a medir a cantidade
de axentes contaminantes coa porta do garaxe
aberta. Despois, xa con esta pechada, recolléronse
os niveis de contaminación provocados por tres
cigarros acendidos de forma consecutiva e que se
deixaron consumir durante uns 30 minutos.
Segundo destaca o estudo, "o fume de tabaco
presente no ambiente resultou ser unha fonte de
contaminación moito maior que un motor
ecodiésel". E engade que "os tres cigarros que se
consumiron na habitación de 60m3 cunha
ventilación limitada [...] foron capaces de producir
concentracións de partículas contaminantes ata 10
veces maiores que as emitidas polo motor". Unhas
cantidades que ademais resultaron ser ata 15 veces
superiores ás do exterior.
Trastornos respiratorios
O tamaño do garaxe, segundo aclaran os autores, é
o mesmo que o de varias casas ou oficinas. Por esta
razón, os expertos resaltan que unha exposición
alta ás partículas contaminantes xeradas polo fume
dos cigarros podería causar, a curto prazo,
trastornos respiratorios, con poucos síntomas, en
persoas non fumadoras.
Trátase dunha reacción que, como recalcan os
investigadores, pode ser consecuencia de pasar
moito tempo en lugares pechados e da ineficacia de
moitos sistemas de ventilación que fallan á hora de
controlar o fume dos cigarros.
"A comparación negativa das emisións de fume de
tabaco respecto da contaminación do tráfico pode
ser unha mensaxe educacional valiosa", explican os
expertos. E conclúen que, desde o punto de vista
ecolóxico, os cigarros poderían considerarse como
"un dos principais contribuíntes residuais á
polución aérea".n
Malos Fumes...
Coches vs. Cigarros - Os fumadores Pasivos
0 Publicado na revista Tobacco Control
Fumes venenosos
20
O nove de novembro do ano 2009 cúmprese o medio
século do pasamento dun brillante poeta. Cinco días
despois, está previsto que a Real Academia Galega
celebre unha sesión plenaria en Cambados na súa
honra. E se ao longo do ano foron publicados volumes
imprescindibles sobre o autor, agárdase tamén para
outubro a significativa celebración dunhas Xornadas
no concello natal, que convoque especialistas na vida
e obra daquel.
Aínda que fillo da súa época e, dono polo tanto dunha
visión de feitío tradicional, Ramón Cabanillas (Cambados,
1876-1959) reflite a complexidade do carácter feminino
ao longo de toda a prolífica obra poética de seu (segundo
a edición de Xesús Alonso Montero en Akal Editor, 1979-
1981). Complexidade intuída mediante unha aguda
observación da realidade, así como da extrema
sensibilidade -e vulnerabilidade- do poeta.
I. No desterro (1913), ópera prima publicada durante
o exilio habaneiro, permite ver xa múltiples estampas.
1. Unha vella mendiga, Rosa, que perde a razón tras
ser deshonrada na mocidade polo señorito do pazo e
supón a denuncia do fondo conflito social, protagoniza
¡Probiña da tola! Velaquí unha destacada estrofa:
¡As cousas do mundo!
O triste da hestoria
foi que o mozo ó irse
deixóuna sin honra,
e entróulle á rapaza
peniña tan fonda
que do paridoiro
¡mais valera morta!
subéuselle o ramo...
e volvéuse tola!
2. Rosalía de Castro, que tanto vai influír no cambadés,
aparece por primeira vez de xeito implícito na
"oración" da sensible e solidaria muller que sufriu por
todos e por todo e que por iso mesmo tanta dor aliviou.
Aínda que esta visión da "santiña" non corresponda
exactamente á realidade, era moi común daquela. No
poema, a necesitada de axuda é unha namorada que
sofre: Rapaza que estás chorosa.
SECCIÓN:
L i b e r t a r i a
Nesta sección incluímos todos aqueles artículos que non
se refiren estrictamente a temas medio ambientais.
Recolleremos anécdotas, historias curiosas veciñais e
inquietudes colectivas, orixen dos nomes das nosas
aldeas, informacións que nos afecten ao conxunto ou
parte da cidadanía...etc. Todas as persoas que teñan algo
que contar que sexa de interés para os nosos lectores e
que permaneza pechado na memória colectiva,
inseriráse aqui.
A VISIÓN DA MULLER NA
POESÍA DE RAMÓN CABANILLAS
0 Esperanza Mariño Davila
Investigadora, escritora e profesora do
IES de Cacheiras - TEO
21
Reza a miúdo a pregaria
do gallego reiseñor,
desa curandeira de almas
que tantos dores calmou...
"Unha vez tiven un cravo
cravado no corazón...".
3. A nostalxia vai impregnar de xeito maioritario
calquera sentimento amoroso, posto que o primeiro
amor xa o perdera o poeta, de modo tráxico, na
infancia: Amor de neno.
Era unha nena branca como un lirio
coa que xoguéi ó arco,
axuntéi estampiñas, collín rosas
e brinquéi polos agros.
4. O estereotipo da traidora, carente do mínimo
remorso, que amosa pegada dos versos de Bécquer:
Rodeoume a frente de néboas.
Cega prás luces da ialma
non chegóu a comprender
que estaba diante o difunto
berrando "¡O morto son eu!"
5. A pérfida, que provoca un asasinato polo seu
comportamento: Tíñalo louco de celos.
6. Paralelamente, a vítima da traizón do home, que xa
nunca máis poderá ser plenamente feliz aínda
volvendo este: Cando soupo que a esquencera.
7. A finxidora que, pretendendo ocultar o amor que
sente, descóbrese: Non finxas o que non sintes / porque
non hai quen cho créa.
8. De todos os amores posibles, superior é sempre a
calor e corazón limpo da nai que, na ausencia do fillo
pola guerra e mentres reza por el, manifesta unha
lealdade incondicional: Tres amores.
Soñadoras, as noivas din: "¡Señor,
que volva Xeneral!"
As mulleres, pensando nos filliños,
rezan murchas: "¡Señor, que volva sán!"
E afogadas en puro amor, somentes
"¡Que volva!" din as nais.
A segunda edición de No desterro (1926) engade a
particular visión costumista desde a estadía madrileña.
9. En Serán de domingo, destacan as cebadas e
graxentas amas de cría no paseo, que contrastan coas
prostitutas axexantes na penumbra, as patéticas
"curuxas do amor".
10. En No Museio, a visión da "Maxa" espida orixina
unha serie de reflexións sobre a muller: Eva, a
compañeira-axudante a través do camiño sanguento; a
Muller propiamente dita, bálsamo tanto para a mente
como para os sentidos -Beleza, Bico, Rosa, Luz,
Graza, ensoño- e a Muller-Desexo, rotundamente
carnal, de pel limpa e morna, que atrae de forma
intensa pero atormentando.
22
II. Nas dúas edicións de Vento mareiro (1915, 1921),
reitéranse tópicos coma o da compañeira, que suaviza a
existencia, en Sono dourado (dedicado a Eudosia
Álvarez):
A ti, miña muller, arca pechada (...)
van estes versos de visión dourada. (...)
Quero na lousa que me dé sosego
esta palabra que ten luz: "Gallego"
e esta palabra que ten ás: "Poeta".
E tamén o da fidelidade pese á ingratitude (Bágoas de
nai) ou o do entrañable recordo poético (A Rosalía).
III. Da terra asoballada (1917) exalta a figura da nai
como unha das tres regalías da vida, ao lado do amor
de muller e da esperanza da gloria: A rosa que sangra.
Miña nai que me arrola,
un amor que me chama,
a estreliña da groria
no sendeiro da espranza...
Cando a vida comenza
¡cántas rosiñas brancas!
IV. N´A rosa de cen follas (1927) volve aparecer unha
interesante personaxe feminina, a da namorada que
cavila obsesivamente no amor, ben sexa leal ou esquiva
-enganándose a si mesma-: A capilla adormíase nas
sombras e Sí. Queríalo moito, moito, pero.
A capilla adormíase nas sombras
do silenzoso e triste atardecer. (...)
Fóiseche o santo ó ceo,
o teu corazonciño a min volvéu, (...)
(Mirando para ti, Nosa Señora
ría a máis non poder).
V. Camiños no tempo (1949), cun claro afán de
distanciamento da hostil realidade da posguerra,
procura o abandono do tema sentimental para se
centrar na afastada historia de Galiza ou procurar
consolo mediante a relixión. Así, trata personaxes
históricas: a valente Dona Urraca (en Xelmiria); Doña
Aldina, a desgrazada filla do rei de Galiza e a monxa
Tareixa de Lisieux (Santa Teresiña do Neno-Xesús).
Tamén lendas como a da dona enfeitizada por amor
(Floralva) e cadanseu poema sobre unha monxa
mística e mais unha nena pura que fantasía con entrar
nun convento (Sor Inés e Vieiros da vida).
A nena, noviña, un ánxel de roiba,
os ollos azúes, a voz de cristal:
-No vello mosteiro, vestida de liño,
na vida e na morte, por vosco a rezar!
VI. Nos poemas soltos datados, moitos deles feitos por
encarga, destaca a presenza de Rosalía, "Terra feita
carne": Nosa virxen do Consolo e No homenaxe de
Vigo. Tamén os creados para a Primeira Comuñón de
tres meniñas e temas populares, como na Romaxe de
Nosa Señora da Franqueira e mais a perda da honra
no muíño en Cantigas:
Non me leves de noite ó muiño
por moi craro que seia o luar,
que non quero que os mozos rexouben
nin se rían ó verme pasar!
Entre os poemas soltos sen datar temos A raíña
santa (Sabela de Aragón), Ofrenda floral a Rosalía
(...), A tecedeira e, como remate, ¡Ai, rapaciña! Meu
consello atende, que reitera a presenza da rosa -común
a Rosalía e Cabanillas- e todo un convite ao carpe
diem ante os efémeros dons da beleza e xuventude.
¡Ai, rapaciña! Meu consello atende:
namentras teu encanto brila e esprende,
¡ou, neniña fermosa,
aproveita, aproveita
a leda mocedade
que ó fin como esta rosa
tes de caír desfeita
axada pola edade!
Cincuenta anos despois, celebramos con orgullo o
recordatorio dun dos mellores poetas galegos de todas
as épocas; monolingüe por elección, comprometido
politicamente -e represaliado-, ademais, contra a infame
realidade social de outrora. Non era sen tempo! n
INGREDIENTES
3 berenxenas
½ quilo de tomates maduros
1 cebola
3 dentes de allo
1/2 vaso de viño branco
1 culler de albahaca picada
1 culler de perexil picado
Sal e pementa
150 grs. de queixo mozzarela en láminas
2 culleres de ourego
250 grs. de espinacas
250 grs. de acelgas
PREPARACIÓN
Cortar as berenxenas ao longo en 3 ou 4 láminas, e colocalas en auga e sal, durante media hora, para que solten o
gusto amargo. Lavalas, secalas e fritilas polos dous lados nunha tixola cun pouquiño de aceite de oliva quente. Logo,
colocalas nunha fonte adecuada para fornos.
Nunha tixola con dúas culleres de aceite de oliva, dourar a cebola e os allos machucados. Agregar os tomates sen pel
e pisados, a albahaca e o perexil picados e o viño branco. Condimentar con sal e pementa, e ferver todo cinco minutos.
Botar esta salsa enriba de cada berenxena frita, colocando encima una loncha de queixo mozzarella. Levar ao forno
para que o queixo se derreta. Por enriba engadir o ourego ao gusto.
Para facer as Boliñas verdes, cocer ou facer ao vapor as espinacas e acelgas previamente lavadas, engadindo un
pouquiño de sal. Cando xa están cocidas, escoalas moi ben e pasalas noutra tixola con allo moi picadiño e unha gotiñas
de aceite. Despois disto, faremos as boliñas que se colocarán na fonte das berenxenas antes de metela na forno..
Acompañando este prato pode presentarse antes unha ensalada neutra (mazá, cenoria e calabacín raiados, aliñada cun
pouquiño aceite de oliva e vinagre balsámico de módena ao gusto). n
23
BERENXENAS GRATINADAS CON BOLIÑAS VERDES
0 Patricia Núñez Sánchez
Artista Plástica
C U R I O S I D A D E S :
Tardáronse vinte e dous séculos en calcular a distancia entre a Terra e o Sol
( 1 4 9 . 4 0 0 . 0 0 0 K m ) .
Saberiámolo moitísimo
antes se a alguén se lle
ocorrese multiplicar por
1.000.000.000 a altura da
pirámide de Keops en
Giza, construída trinta
séculos antes de Cristo. n
COCIÑA
LUGARES CON ENCANTO:
Sta. Mariña Sta. Mariña de Augasantas
24
O acceso á localidade de Santa Mariña de
Augas Santas pódese efectuar desde Ourense
pola N525 ou pola A52. A uns 13 km da
capital, unha estrada comarcal deixaranos na
mesma fachada do templo. As chaves
gárdanas nas casas próximas.
Santa Mariña é unha das santas galegas mais
antigas e das máis veneradas. Foi filla de
Teóbulo, prócer romano, gobernador de
Antioquía de Limia, vila hoxe mergullada, e na
que naceu a santa galega no século II a.d.C.,
durante a dominación romana.
O pai entregou á nena aos coidados dunha
criada campesiña, que era cristiá e que nesa fe
educou a Mariña. Cando o pai decatouse,
repudiouna e abandonouna ao seu destino na
aldea coa aia. Mariña era moi fermosa e o
prefecto romano Olibrio intentou seducila,
aínda que sen éxito. Indignado e sabedor da fe
que profesaba a moza, encerrouna nun calabozo
en espera de que cambiase de
opinión. Como non conseguía o seu
propósito, someteuna a diferentes
tormentos ata que quedou exhausta.
Pero os intentos de Olibrio de
queimala viva e afogala non deron
froitos e entón decidiu decapitala.
Cando o verdugo cortou a súa
cabeza esta caeu dando tres saltos
no chan e dicindo: ¡Creo, creo,
creo!... e naquel lugar xurdiu unha
fonte: a de Augas Santas.
Cando se celebra a romaría, o
costume é visitar a fonte santa e
pedirlle un desexo, despois visitar O
Forno da Santa, un auténtico
crematorio romano onde meteron a
Mariña para queimala viva. Tamén se acode ao
Baño de Santa Mariña, onde Olibrio quixo
afogala. Alí hai unha pila de pedra escavada
nunha roca que nunca se seca, sempre ten auga.
A auga ten propiedades curativas. Nas
inmediacións hai un carballo antiquísimo, O
Carballo de Santa Mariña e baixo a súa sombra
hai unha pedra que ten forma de oído e alí
acoden os romeus a curarse a xordeira.
Merlín dixo: "A auga que o ceo derrama sobre
as cavidades das rochas xigantes, pecha as
feridas e dá vida aos ollos" n
Santa Mariña de Augasantas - Allariz
25
Axenda
Servizos
- Servizo de Orientación e Asesoramento
ás Mulleres - 981800114 de 16 a 21 horas -
Gratuíto
- Gabinete Psicolóxico - Tarifas reducidas
para socios. Chamar ao número de teléfono
(651043474 - Andrés).
- ASESORÍA XURÍDICA: Teléfono
981600114 - de 16 a 21 horas
- Recollida de aceites usados para reciclar.
- Páxina web:
www.teensespoligualdade.org.
- Aula de Informática
- Biblioteca - Servizo de préstamo
- Servizo de formación permanente en
Igualdade de Oportunidades.
- Cursos de Relaxación,
- Fisioterapia,
- Escola de Bailes de Salón
- Risoterapia
- Ciclos de Cine alternativo.
- Iniciación á Lingua Inglesa.
- Galego.
- Bricolaxe
- Pequenas reparacións do fogar
- Ornamentación Floral
- Cociña para Homes
- Fitoterapia( plantas medicinais)
- Recollida de Cogomelos
- Curso de Estética
- Ioga.
- Xornadas de tertulia…etc
- Cursos Busca Activa de Emprego
- Conferencias
- Excursións didáctico-c